De Zuid-Afrikaanse wijnbouw is nog weinig bekend in de rest van de wereld, maar in de afgelopen 25 jaar is Zuid-Afrika uitgegroeid tot de 8e wijnproducent ter wereld, vóór Duitsland en China. Het land staat op hetzelfde niveau als Australië en Chili.
Er zijn maar liefst 122.000 hectare wijngaarden en er wordt meer dan 600 miljoen liter geproduceerd. Dat is meer dan de wijngaarden van Bordeaux!
Naast de productievolumes blinken Zuid-Afrikaanse wijnen uit door hun kwaliteit. Sinds enkele jaren behoren bepaalde wijnen uit het land tot de beste ter wereld! Reden genoeg om deze wijnen, die nog maar weinig bij ons op tafel komen, te proberen en er meer over te weten te komen.
Geschiedenis van de wijnbouw in Zuid-Afrika
De Zuid-Afrikaanse wijnbouw beleeft sinds het einde van de apartheid een wedergeboorte, waarbij wordt voortgebouwd op de diversiteit van de terroirs en klimaten.
De wijnbouw in Zuid-Afrika ontwikkelde zich vanaf de 17e eeuw en nam in omvang toe met de komst van meer dan tweehonderd Franse hugenoten tijdens de godsdienstoorlogen in Frankrijk. Het is het enige land van de Nieuwe Wereld dat een prestigieuze wijn, Constantia, wist te introduceren aan de tafels van talrijke Europese monarchen in de 18e eeuw. Deze dessertwijn werd beschouwd als een van de beste wijnen ter wereld. De opeenvolgende inname van Kaapstad door de Engelsen in 1795, 1806 en 1914 deed de Zuid-Afrikaanse wijnbouw echter achteruitgaan. Ten slotte maakten de komst van phylloxera en echte meeldauw in de jaren 1860 een einde aan de productie van Constantia.
Momenteel zijn de districten Stellenbosch en Paarl goed voor 45% van de wijnproductie.
Veel eigenaars van Franse afkomst hielden de Franse aanwezigheid in stand door rode en witte wijnen te produceren die aan de Europese normen voldeden: Pierre Jourdan van Cabrières Estate, Anne Cointreau, nakomeling van de familie die eigenaar was van de gelijknamige likeur, en Benjamin de Rothschild, die samenwerkte met de familie Rupert. Sommige wijnbedrijven zijn nog steeds eigendom van nakomelingen van deze families.
Wijngaarden en terroirs
De Zuid-Afrikaanse wijnbouw kent een overwegend mediterraan klimaat, met variaties afhankelijk van de ligging van de wijngaard ten opzichte van de oceaan. De wijnbouw ligt tussen 27° en 34° zuiderbreedte. Wat het klimaat betreft, kan de geografische ligging van de Zuid-Afrikaanse wijngebieden worden vergeleken met die van Marokko. De West-Kaap, die koeler is, zou een klimaat hebben dat vergelijkbaar is met dat van de Languedoc-Roussillon in Frankrijk.
Het verschil met het mediterrane klimaat ligt in het feit dat, in tegenstelling tot de Middellandse Zee, de Atlantische en Indische Oceaan krachtige koude stromingen vormen (Benguelastroom). De bries uit het zuiden koelt de kustgebieden af, wat een langzame rijping van de druiven bevordert en de teelt mogelijk maakt van druivenrassen zoals chardonnay en pinot noir, die in Frankrijk vooral in Bourgogne en de Elzas voorkomen.
Deze klimatologische omstandigheden hebben de vestiging van wijngaarden in de Kaapregio sterk bepaald. De wijngaarden liggen zelden meer dan 50 kilometer landinwaarts, waar het klimaat minder geschikt is. De bergketens van de Kaap dragen bovendien bij aan het ontstaan van talrijke microklimaten, die de diversiteit van de terroirs en de productie van Zuid-Afrikaanse wijnen vergroten.
De Zuid-Afrikaanse wijnbouw ligt voornamelijk op een oud, geërodeerd Cambriumgebergte. De wijngaarden zijn aangeplant op schist- en granietgronden. De regio's Stellenbosch en Paarl bestaan uit kleigronden die water kunnen vasthouden, waardoor de wijngaarden in de zomerperiode profiteren van een gunstige vochtigheid.
De Zuid-Afrikaanse wijnbouw heeft zich sinds de jaren 1980 snel ontwikkeld dankzij de opkomst van steeds geavanceerdere technieken, zoals mechanisatie, irrigatie, het gebruik van gisten, temperatuurbeheersing tijdens de vergisting en aanzuring. Deze ontwikkeling maakte het mogelijk om kwalitatief consistente, gemakkelijk verkoopbare maar sterk gestandaardiseerde wijnen te produceren. Daarom hebben steeds meer wijnmakers de afgelopen jaren besloten hun wijnen in het hogere segment te positioneren en een meer kwalitatieve aanpak te ontwikkelen, zodat de Zuid-Afrikaanse wijnbouw een plaats krijgt aan de beste tafels.
Omdat Zuid-Afrika goede wijnbouwpraktijken wil ontwikkelen in het kader van duurzame ontwikkeling, is het wereldwijd de eerste wijnproducent met een certificering voor « Eerlijke Handel ».
De wijnen van Zuid-Afrika
De Zuid-Afrikaanse wijngaarden bestaan tegenwoordig voor 56% uit witte en 44% uit blauwe druivenrassen, tegenover 84% witte druivenrassen in de jaren 1990. Chenin blanc blijft het belangrijkste druivenras in Zuid-Afrika, met 18% van de aanplant, gevolgd door cabernet sauvignon, dat goed is voor 12%.
Chenin blanc wordt lokaal « Steen » genoemd. Het vermogen van dit druivenras om hoge opbrengsten te leveren en tegelijkertijd een zekere zuurgraad te behouden, zelfs in het warme klimaat van Zuid-Afrika, maakt het bijzonder interessant voor de wijnbouw in het land. Het maakte het namelijk mogelijk grote hoeveelheden witte wijn te produceren en die goedkoop te verkopen. Deze witte instapwijnen hebben een gemiddelde body en aroma's van citrusvruchten, vooral citroen.
Sinds enkele jaren bestaan ze naast kwaliteitswijnen van Chenin blanc. Vooral in de regio rond Kaapstad, waar een warm mediterraan klimaat heerst zonder extreme hitte dankzij de zeestromingen, worden grote wijnen op basis van chenin blanc geproduceerd. De wijnen hebben een mooie frisheid, zurige tonen van perzik en ook aroma's die ontstaan door rijping op vaten van nieuw hout.
Pinotage komt steeds vaker voor. Dit druivenras, dat in 1925 werd gecreëerd in Stellenbosch, op ongeveer vijftig kilometer van Kaapstad, is het resultaat van een kruising tussen pinot noir (uit Bourgogne) en cinsault (uit de Provence). Cinsault werd in Zuid-Afrika historisch gezien hermitage genoemd. Daarom kreeg het druivenras de naam Pinotage, een samentrekking van Pinot en Hermitage. Dit unieke druivenras levert krachtige, tanninerijke wijnen met een diepe kleur. Tijdens het proeven heeft de wijn intense aroma's van rood fruit, gekonfijt fruit, kaneel en zoethout. Het duurde enige tijd voordat Pinotage op grote schaal werd verbouwd, omdat wijnmakers er niet in slaagden de beste natuurlijke omstandigheden en de juiste vinificatie te vinden om het druivenras volledig tot uitdrukking te laten komen. Tegenwoordig is het de trots van de Zuid-Afrikaanse wijnmakers.
Zuid-Afrikaanse wijnen hadden moeite om wereldwijd door te breken, omdat ze pas laat op de markt verschenen. Tegenwoordig wordt 50% van de Zuid-Afrikaanse wijnproductie geëxporteerd, wat een groot succes betekent.
